Eğer bu duygu “Yeterince çekici değilim” ya da “Yaşlanıyorum, değerimi yitireceğim” noktasına geliyor ve bunu haftalarca, aylarca düşünüyorsanız, adı yeni konulan bir psikolojik örüntünün tam ortasında olabilirsiniz: Karizmafobisi.

 

“ÇEKİCİ OLMAMA KORKUSU” ARTIK BİR KAVRAM

 

2023 yılında Journal of Skin and Stem Cell Dergisi’nde yayımlanan bir araştırma, psikiyatri literatüründe uzun süredir dolaşan ama bir türlü adı konulamamış bir durumu tanımladı. Bir grup insan, “çekici olmama” ya da “çekiciliğini yitirme” konusunda anormal düzeyde kaygı taşıyordu.

 

Bu kaygı, bilinen beden dismorfik bozukluğundan da, yaşlanma korkusundan (geraskofobisi) da farklıydı. Bu duruma karizmafobisi adı veriliyor. Basit tanımı şu: Karizmafobisi, görünüş olarak çekici görünmeme ya da çekiciliğini yitirme korkusu.

 

Kavramı somutlaştırmak için araştırmacılar, 2.904 kişi üzerinde çalışarak 19 maddelik Karizmafobisi Ölçeği geliştirmişler. Ölçek, karizmafobisinin dört temel bileşenini belirledi:

 

Öz-sergileme: Bedensel özellikler nedeniyle beğenilme ve takdir görme arzusu

 

Narsisistik eğilimler: En çekici kişi olma, başkalarını fiziksel olarak geride bırakma isteği

 

Medya tüketimi: Güzellik ve moda trendlerini takip etmek için sağlıksız düzeyde sosyal medya kullanımı

 

Karizmafobik kaygı: Yaşlandıkça ya da görünüm değiştikçe değersizleşeceğine dair yoğun korku

 

Araştırmacılar ölçeğin istatistiksel geçerliliğini kanıtlamanın yanı sıra karizmafobisinin yaygın kaygı bozukluğu, obsesif-kompulsif bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğuyla anlamlı ilişkiler gösterdiğini de tespit etti.

 

BELİRTİLERİ TANIYOR MUSUNUZ?

 

Araştırmaya göre aşağıdaki düşünce ve davranışların son altı ay içinde aşırı ve ısrarcı biçimde yaşanması, karizmafobisine işaret edebilir:

 

-Sosyal çevrenizde yalnızca fiziksel görünümünüz nedeniyle beğenilme ihtiyacı duymak

 

-Başkalarından daha çekici olmak için güçlü bir rekabet duygusu taşımak

 

-Kronolojik yaşınızdan çok daha genç görünme konusunda ısrarcı bir istek

 

-Görünümünüzün bir gün başkaları tarafından “yaşlı” ya da “çekici değil” bulunacağına dair sürekli kaygı

 

-Güzellik ürünleri, tedaviler ve moda trendleri hakkında internette aşırı zaman geçirmek

 

-Tıbbi açıdan gerekli olmayan estetik prosedürlere yönelmek

 

Araştırmacılar özellikle son iki maddenin (kaygı ve tıbbi açıdan gereksiz müdahalelere yönelme) mutlaka mevcut olması gerektiğini vurguluyor.

 

BU KORKU NEDEN ŞİMDİ BÜYÜDÜ?

 

Karizmafobisi yeni bir kavram olsa da tetikleyen koşullar son birkaç yılda inanılmaz hız kazandı.

 

Yapay zekâ filtreleri ve ‘erişilemez güzellik’ standartları karizmafobisini tetikleyen etkenlerden biri. TikTok ve Instagram’daki filtreler artık gerçekçi yüz simülasyonları sunuyor. Dermatologlar, son yıllarda kliniğe gelen hastaların filtrelenmiş selfie’lerini “böyle görünmek istiyorum” diyerek getirdiğini raporluyor. Bu durum, Snapchat dismorfisi olarak da adlandırılıyor.

 

Sosyal medyanın gerçek zamanlı karşılaştırma makinesi haline gelmesi de tetikleyici bir diğer etken. Araştırma, medyanın güzellik algısını değiştirmede, yaşlanmaya karşı korku yaratmada ve estetik müdahaleyi teşvik etmede kanıtlanmış bir rol oynadığını ortaya koyuyor.

 

YA TÜRKİYE?

 

Ülkemiz son on yılda küresel bir estetik tıp merkezi haline geldi. Bu tablonun arkasında yalnızca tıbbi bir talep değil, psikolojik bir baskı da yatıyor olabilir.

 

“Yaş karşıtı” endüstrinin büyümesi… Anti-aging ürünler artık yalnızca 50 yaş üstüne değil, 20’li yaşlardakilere de pazarlanıyor. “Şimdi başlamazsan geç kalırsın” mesajı, yaşlanma korkusunu neredeyse kaçınılmaz kılıyor.

 

KARİZMA FOBİSİ İLE BEDEN DİSMORFİSİ AYNI ŞEY Mİ?

 

Hayır. Beden dismorfik bozukluğunda kişi gerçekte var olmayan ya da çok küçük bir kusura takıntılı olarak odaklanır. Karizmafobisinde ise sorun belirli bir kusur değil, çekiciliğini yitirme ya da hiç kazanamamış olma korkusunun kendisidir. Bunun yanı sıra karizmafobisi, sosyal onay ve başkalarıyla kıyaslamayla doğrudan ilişkilidir; kişi kendisini değerlendirirken kendi iç algısından çok toplumsal yargıya başvurur.

 

NE ZAMAN ENDİŞELENMELİ?

 

Güzel görünmek istemek, bakımlı olmak, moda takip etmek tek başına sorun değil. Sorun, bu arzunun işlevselliği bozacak düzeyde kaygıya dönüştüğü noktada başlıyor. Şu soruları kendinize sorabilirsiniz:

 

“Yaşlandıkça değersizleşeceğim” düşüncesi beni ne sıklıkla rahatsız ediyor?

 

Güzellik trendlerini kaçırmamak için ne kadar zaman harcıyorum?

 

Dış görünümüm beğenilmeseydi sosyal ilişkilerimin nasıl etkileneceğinden gerçekten korkuyor muyum?

 

Bu sorulara verdiğiniz yanıtlar sizi düşündürüyorsa bir klinisyenle konuşmak iyi bir başlangıç noktası olabilir.

 

PSİKOLOJİ İEL DERMATOLOJİ BİR ARADA

 

Araştırmanın en önemli katkılarından biri bir köprü inşa etmesi: Kozmetik dermatoloji klinikleri, yalnızca cilt sorunlarının değil, psikolojik sıkıntıların da kapısı. Araştırmalar, kozmetik dermatoloji hastalarının genel dermatoloji hastalarına kıyasla neredeyse iki kat daha fazla psikiyatrik belirti gösterdiğini ortaya koyuyor. Karizmafobisi ölçeği, bu iki alanın buluşma noktasında çalışan profesyonellere somut bir araç sunuyor.

 

KENDİNİZE KARŞI DÜRÜST BİR AYNA

 

Güzellik, insan psikolojisinin en eski ve en karmaşık konularından biri. Çekici görünmek istemek evrensel; bu arzunun patoloji haline gelmesi ise artık giderek daha yaygın bir gerçek.

 

Karizmafobisi kavramı bize şunu hatırlatıyor: Aynaya her baktığımızda gördüğümüz yansıma, yalnızca ışık ve cam meselesi değil. Aynı zamanda sosyal baskının, medyanın ve içselleştirilmiş korkunun bir ürünü.

 

Belki de en sağlıklı yaklaşım, nasıl göründüğümüzü değil, nasıl hissettiğimizi sormakla başlıyor.

 

Kaynak: Husain, W. (2023). Charismaphobia: Diagnosis and Measurement of the Psychodermatological Symptoms. Journal of Skin and Stem Cell, 10(2), e137387.

 

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Kendinizde bu belirtileri fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanızı öneririz.