Hüseyin Zorkun
Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, Taliban yönetiminin Afganistan’da yayınladığı yeni boşanma kararnamesinin çocuk yaşta evlilikleri fiilen meşrulaştırdığı ve kadın haklarını daha da gerilettiği uyarısında bulundu.
2021’de Afganistan’da yeniden iktidara gelen Taliban yönetimi ise suçlamaları reddederek kadınları zorla evliliklerden koruduklarını savundu.
“ERGENLİĞE ULAŞINCA EVLİLİĞİ SONLANDIRABİLİR”
Kararnamede, ergenlik öncesinde evlendirilen kız çocuklarının boşanma koşulları düzenleniyor.
Söz konusu tepki çeken maddede, “Küçük yaştaki kız çocuğu ergenliğe ulaştığında evliliği sona erdirme hakkına sahiptir.” ifadesi yer alıyor. Uzmanlar, bu düzenlemenin çocuk evliliklerini dolaylı biçimde kabul ettiği görüşünde.
İnsan Hakları İzleme Örgütü Afganistan araştırmacısı Fereshta Abbasi, önceki Afgan hükümetleri döneminde de çocuk yaşta evliliklerin sınırlı şekilde yasal olduğunu ancak bunun 15-16 yaş aralığıyla ve ebeveyn izniyle sınırlandığını söyledi.
HER ÜÇ KIZ ÇOCUĞUNDAN BİRİ REŞİT OLMADAN EVLENDİRİLİYOR
UNICEF verilerine göre Taliban’ın 2021’de yeniden iktidara gelmesinden önce Afganistan’daki her üç kız çocuğundan biri 18 yaşından önce evlendiriliyordu.
Hak örgütleri, ekonomik kriz, kadınların mahkemelere erişiminin zorlaşması ve kız çocuklarının ortaöğretim ile üniversite eğitiminden mahrum bırakılması nedeniyle bu oranın son yıllarda arttığını belirtiyor.
“SESSİZLİK RIZA SAYILACAK”
Kararnamede, ergenliğe ulaşan bir kız çocuğunun evliliğe itiraz etmemesi durumunda bunun “rıza” olarak kabul edileceği belirtiliyor. Yetişkin kadınlar ve erkekler için ise sözlü onay şartı aranıyor.
BM Afganistan Misyonu, yayınladığı açıklamada “Kararname, çocuk evliliklerine izin verildiğini ima ediyor. Ayrıca kız çocuklarının sessizliğini rıza olarak yorumluyor.” ifadelerini kullandı.
KADINLAR İÇİN BOŞANMA SÜRECİ ZORLAŞIYOR
Yeni düzenleme, kadınların şiddet gördükleri gerekçesiyle boşanma talebinde bulunmasına teorik olarak izin veriyor. Ancak süreçte arabuluculuk, aile desteği ve kocanın onayı gibi şartlar bulunuyor.
Abbasi, “Boşanma hakkı tanınıyor ancak kadınlar açısından son derece ağır koşullara bağlanıyor.” dedi.
İnsan hakları savunucuları, özellikle çocuk yaşta evlendirilen kızların uygulamada mahkemeye başvurmasının neredeyse imkansız olduğunu vurguluyor.
AFGANİSTAN’DA KADIN HAKLARI GİDEREK DARALIYOR
Taliban yönetimi altında Afganistan’da kadınlara yönelik kısıtlamalar son yıllarda büyük ölçüde arttı.
Kız çocuklarının altıncı sınıftan sonra okula gitmesi yasaklanırken, kadınların birçok işte çalışması ve kamusal alanlara erişimi de sınırlandırıldı.
Bazı düzenlemelerde kadınların kamuya açık alanlarda seslerinin duyulmaması gerektiği belirtilirken, çoğu durumda dışarı çıkarken bir erkek refakatçi bulundurmaları şart koşuluyor.
Bu yıl yayınlanan Afgan ceza yasasında ise eşini “ağır şekilde döven” bir erkeğe en fazla 15 gün hapis cezası öngörülüyor. Buna karşılık başka bir kişiyi yaralamaktan suçlu bulunan kişiler altı aya kadar hapis cezası alabiliyor.
