Hüseyin Zorkun
Bilim insanları, dünyanın ilk yapay zeka tarafından tasarlanan aşısını insanlar üzerinde test etti. İlk sonuçlar, aşının güvenli olduğunu ve farklı coronavirüs türlerini tanıyabilen antikorlar oluşturabildiğini gösterdi.
Araştırmacıların hedefi, yalnızca Covid-19’un mevcut varyantlarına karşı değil, gelecekte yarasalardan veya diğer hayvanlardan insanlara geçebilecek yeni coronavirüslere karşı da koruma sağlayabilecek geniş kapsamlı bir aşı geliştirmek.
YAPAY ZEKA VİRÜSLERİN ORTAK NOKTASINI BULDU
Geleneksel aşılar belirli bir virüsü hedef alırken, virüslerin zamanla mutasyona uğraması nedeniyle koruma etkileri azalabiliyor. Bu nedenle grip aşıları her yıl güncelleniyor, Covid-19 aşıları da salgının başlamasından bu yana birçok kez revize edildi.
Araştırmayı yürüten Cambridge Üniversitesi ekibi, yapay zeka kullanarak binlerce coronavirüsün genetik verilerini inceledi. Yapay zeka, virüsler arasında ortak kalan ve zamanla değişme ihtimali düşük olan bölgeleri belirledi.
Araştırmacılar, SARS ve Covid-19’a neden olan virüslerin de içinde bulunduğu “sarbekovirüs” ailesindeki ortak özellikleri tespit ederek aşının temelini bu bölümler üzerine kurdu.
DNA TABANLI AŞI
Yeni aşı, Covid-19 salgını sırasında yaygınlaşan mRNA teknolojisi yerine DNA tabanlı bir yöntem kullanıyor.
DNA aşılarının daha dayanıklı olması nedeniyle depolama ve taşınmalarının daha kolay olduğu belirtiliyor. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde soğuk zincir altyapısına duyulan ihtiyacı azaltabilir.
Araştırmacılar ayrıca aşının iğnesiz uygulanabildiğini belirtiyor. Yüksek basınçlı sıvı sistemi sayesinde aşının deri yoluyla verilmesi mümkün oluyor.
GELECEKTEKİ PANDEMİLERE KARŞI KORUMA HEDEFİ
Bilim insanlarına göre geniş kapsamlı aşılar, henüz ortaya çıkmamış virüslere karşı da belirli düzeyde koruma sağlayabilir.
Bu yaklaşımın özellikle grip virüsü gibi sürekli değişen hastalıklara karşı büyük avantaj sağlayabileceği belirtiliyor. Uzun vadede farklı grip türlerine karşı etkili tek bir aşının geliştirilmesi mümkün olabilir.
Araştırmacılar ayrıca son dönemde Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda’daki salgınlarda görülen Bundibugyo türü Ebola virüsünü örnek gösteriyor. Mevcut aşıların etkili olmadığı bu türlere karşı geniş korumalı aşıların önemli bir çözüm sunabileceği ifade ediliyor.
İLK SONUÇLAR UMUT VERİCİ
İnsanlar üzerinde gerçekleştirilen ilk denemelerde aşının farklı sarbekovirüs türlerini tanıyabilen antikor üretimini tetiklediği ve güvenli bulunduğu açıklandı.
Araştırmacılar, bunun yapay zekanın gelecekte pandemilere yol açabilecek virüslere karşı “varyantlardan etkilenmeyen” aşılar tasarlayabileceğini gösteren önemli bir adım olduğunu belirtiyor.
Ancak uzmanlar, aşının oluşturduğu bağışıklık yanıtının henüz sınırlı düzeyde olduğunu ve korumanın ne kadar süreceğinin bilinmediğini vurguluyor.
